Veel belangrijke maatschappelijke en culturele ideeën, organisaties en evenementen komen niet of nauwelijks meer voor het voetlicht in de massamedia. En als dat wel gebeurt, is het niet zelden op een negatieve, sensatie-beluste manier. Voorbeeld: De grote demonstratie tegen de Irak-oorlog op 22 maart 2003 werd in veel media gemarginaliseerd en gecriminaliseerd.
Ook wagen de massamedia zich steeds minder aan 'ingewikkelde onderwerpen'. Dat vraagt immers een investering, die moeilijk terug te verdienen is. Voorbeeld: De zeer belangrijke WSIS VN-conferentie over de informatiemaatschappij (16-18 nov. 2005 in Tunis) werd zo goed als genegeerd in de massamedia.

Helaas hebben veel media hun traditionele rol als 'verdedigers van de democratie', 'publieks-platform' en 'waakhond voor organisaties, bedrijfsleven en overheid' afgelegd. Het nieuws is geen afspiegeling van wat leeft in de maatschappij. Nieuws en informatie worden steeds meer gezien als koopwaar.
Binnen de huidige wereldeconomie worden ook media-organisaties gedwongen commercieel te opereren en te concurreren. Via fusies en overnames worden steeds meer media onderdeel van een paar wereldwijde monopolies. Een goed voorbeeld van de negatieve gevolgen die globalisering heeft, als dat enkel commerciële motieven heeft: Verschraling van het nieuws- en informatie-aanbod en de ontoegankelijkheid van de media voor onderwerpen waar niet aan te verdienen valt (c.q. die niet sensationeel of 'entertaining' zijn).

Natuurlijk moeten de massamedia herinnerd worden aan hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. En moet ook de politiek onder druk gezet worden om voorwaarden te scheppen, waardoor media minder afhankelijk kunnen worden van de commercie en er nieuwe, pluriforme en onafhankelijke media kunnen ontstaan.
Het zou bijvoorbeeld niet onlogisch zijn wanneer bepaalde media, media-kanalen of media-vormen als 'openbare nuts-voorziening' erkend worden en iedereen daadwerkelijk het democratisch recht krijgt 'gehoord te worden'.

Zolang de commercialisering en monopolisering van de massamedia voortduurt, is de kans op verandering echter klein. En dat betekent eenvoudig dat er niet op de massamedia gerekend kan worden. Het is zelfs niet vanzelfsprekend dat onderwerpen van groot en wereldwijd belang (variërend van bijvoorbeeld een WTO-conferentie tot een grote ramp) ook voldoende aan bod komen in de massamedia.

Dat kan maar tot één conclusie leiden: iedereen die wat te melden heeft (van minister tot activist en van ondernemer tot dakloze) kan niet langer volstaan met 'je hand ophouden' bij de massamedia. Iedereen met een verhaal zal ook zelf aan de slag moeten. We moeten zelf onafhankelijke media maken, verspreiden, ondersteunen en voeden met materiaal. Zoals bijvoorbeeld de Indymedia's al zeiden: "Don't fear the media, be the media".

Media die weergeven wat er in de maatschappij leeft, die toegankelijk zijn voor gewone mensen. Waar 'goed nieuws' niet automatisch in de prullenbak verdwijnt, maar juist een middel is om mensen te interesseren en te activeren.

Uiteraard zijn er al vele onafhankelijke reporters, mediamakers en organisaties die dagelijks hard werken aan onafhankelijke media. In de praktijk leidt dit echter vooral tot een wildgroei aan websites, mailing lists, 'elite' magazines, marginale radiostations, e.d. De (vaak zeer waardevolle) inspanning van veel initiatieven bereikt maar een klein publiek en blijft grotendeels onopgemerkt. Ze worden overschreeuwd door de massamedia of verdwijnen in de 'informatie-ruis'.

Veel mediaprojecten en mediamakers zijn zeer terecht zuinig op hun onafhankelijkheid. Maar om allerlei redenen ('gezond wantrouwen', onbekendheid met elkaars werk, tijdgebrek, gebrek aan technische middelen, enz.), betekent dit ook dat er nauwelijks samengewerkt wordt. Iedereen is bezig met z'n eigen toko.
Net als in de wereld van de commerciële media, betekent nieuwsgaring haast automatisch: concurrentie, streven naar primeurs en scoren. Feitelijk is dat de commerciële vertaling van het 'journalisten-instinct'. Maar die (als normaal beschouwde) opvatting van journalistiek zit eigenlijk behoorlijk in de weg als je bezig bent met onafhankelijke media.

Wat onafhankelijke media sterk kan maken en kan onderscheiden, is juist coördinatie, samenwerking en co-productie. Praktische samenwerking (zoals het delen van techniek en faciliteiten, het uitwisselen van materiaal, gezamenlijk vervoer, e.d.), waarbij ieders identiteit en onafhankelijkheid gerespecteerd wordt. En waar mogelijk ook inhoudelijke samenwerking. Kortom: samenwerking die de kwaliteit en het bereik van ieders inspanning verhoogt, de kosten verlaagt en die de geloofwaardigheid en profilering van alle deelnemers versterkt.

Hoe zinvol zo'n samenwerking kan zijn, bewijst bijvoorbeeld de kwestie 'kernwapens in Nederland'. Na de val van de muur in Berlijn werd de koude oorlog voor beëindigd verklaard en werden de ontwapenings-initiatieven bejubeld door de massamedia. De vredesbeweging verdween uit de publiciteit.
Na een paar jaar hard werken, is het echter gelukt de politiek en vele burgers te laten zien dat er nog lang niet echt ontwapend is: Zelfs in Nederland liggen nog steeds kernwapens, op vliegbasis Volkel.
Toch was het maar een kleine groep activisten, organisaties, onafhankelijke media en mediamakers die de 'vergeten kernwapens' weer in beeld heeft gebracht. De sleutel voor dit succes was samenwerking en coördinatie. De samenwerking was nog kleinschalig en beperkt tot één onderwerp, maar bleek wel heel efficiënt, effectief en inspirerend.

Onafhankelijke media bouwen en onderhouden is een moeizaam proces. En een niet-commerciële aanpak betekent meestal: vrijwilligerswerk, eenvoudige middelen en een klein budget.
Toch zouden de onafhankelijke media, door efficiënte samenwerking, een belangrijk alternatief kunnen worden, naast hun commerciële collega's.

Commerciële media worden gedreven door concurrentie en het streven naar primeurs. Veel media-organisaties zijn naast elkaar bezig met dezelfde onderwerpen, sturen ieder een eigen reportageploeg en willen allemaal 'als eerste' het nieuws brengen.
Kortom: Er wordt veel dubbel werk gedaan, veel geld verspild en er is te weinig tijd voor diepgravende verhalen. De efficiëntie van het commerciële media-apparaat is bijzonder laag.

Onafhankelijke media hoeven hun bestaansrecht niet te bewijzen via onderlinge concurrentie. Hier gaat het om de informatie zelf en de eigen benadering. Verschillende reporters en media kunnen in samenwerking faciliteiten en zelfs materiaal delen en toch gewoon hun eigen invalshoek kiezen. En in veel gevallen kunnen zij elkaar aanvullen: terwijl bijvoorbeeld de één beeldmateriaal maakt, doet de ander interviews en kunnen beiden het materiaal gebruiken.
Kortom: coördinatie, samenwerking en co-productie kunnen de onafhankelijke media naar een hoger plan tillen.

Onafhankelijke media kunnen niet drijven op vrijwilligerswerk alleen en moeten alert kunnen reageren. Het feit dat veel informatie gratis verspreid wordt (bijvoorbeeld via Internet), mag niet betekenen dat onafhankelijke media en mediamakers geen inkomsten kunnen verwerven.
Er is dus een draagvlak nodig, vooral ook financieel. Het is hard nodig en logisch dat de direct belanghebbenden hun verantwoordelijkheid nemen.

Met name maatschappelijke, politieke en culturele organisaties (die ook zelf media nodig hebben, maar steeds vaker bot vangen bij de massamedia), zullen de onafhankelijke media actief moeten ondersteunen. En dat mag best vanuit eigenbelang zijn, onafhankelijke media zijn immers voor vrijwel iedereen van belang.

Daarnaast hebben onafhankelijke media een draagvlak van gebruikers en 'consumenten' nodig. Informatiestromen die niet commercieel gefilterd en gefinancieerd worden, zijn een kostbaar goed en zonder meer een 'waardering' waard. Dat mogen de onafhankelijke media zelf ook best meer benadrukken, ze zijn tenslotte 'het geweten van de samenleving'.

Mensen kunnen ook 'in natura' een bijdrage leveren. Bijvoorbeeld door hun faciliteiten, deskundigheid en talent beschikbaar te stellen. En door zelf actief te worden als reporter, commentator, fotograaf, opmaker, cartoonist, programmeur, noem maar op.

Kortom: Belangrijke basisfaciliteiten, zoals een internet server, tijdschrift, website, radio, mailing list, enz. moeten gewoon blijven functioneren, ook als die ene vrijwilliger er even geen tijd voor heeft. Bepaalde zaken moeten gezamenlijk gefinancieerd worden en voor bepaalde taken moeten mensen 'vrijgesteld worden', in belang van alle betrokkenen.

AnderNieuws.Net (ANN) is een initiatief, dat aan de slag wil met het bovenstaande gedachtengoed. AnderNieuws.Net is dus geen nieuw medium en wil niet concurreren met bestaande onafhankelijke media. Integendeel, het is bedoeld als platform voor samenwerking en als 'zelfhulp-initiatief' voor iedereen die betrokken is bij de onafhankelijke media.
Het doel is de onafhankelijke media naar een hoger plan te tillen: een volwassen alternatief, naast de massamedia. Dan pas heeft de consument weer keus. En dan pas komt de burger zelf weer aan het woord.
Meer weten? Neus even rond op deze website. Interessant? Neem vooral contact op!